موسسه فرهنگی هنری علیمرادیان نهاوند | nahavandacai.ir

به‌روز شده در: ۱۵:۳۵ - ۱۶ تير ۱۳۹۰
كدخبر: 1134
تاريخ انتشار: ۲۳ آبان ۱۳۹۵ - ۱۴:۵۸
گور نوشته های مزارستان روستای چولک اصلی

متن حاضر بررسی مختصری از مجموعه سنگ مزارهای قدیمی روستای چولک در سفری کوتاه است که ماحصل این سفر برای اطلاع همشهریان عرضه می شود.

قبرستان(مزارسون) قدیمی روستای چولک اصلی در شمال غربی روستا در زمینی صاف و چمن زار(مرنا) قرار دارد و سنگ مزارهای آن به شدت آسیب دیده و خیلی از آن ها، به دلایل مختلف از جمله گذر زمان، ضربات وارده و سرقت، به یغمای روزگار رفته است. این گورنوشته ها هرچند ساده و شکسته اند، یادآور گذشته و تاریخ این روستایند و بنابراین مستحق توجه و عنایت.
با نگاهی تاریخی و اجتماعی می توان گورستان این روستا را به سه قسمت تقسیم کرد. قسمتی که در واقع، خارج از محوطه ی اصلی قبرستان قرار دارد و به «گور غریبا» مشهور است که متروکه شده است و بنابر قول اهالی، مدفن افرادی ست که اهل روستا نبوده و به دلائل مختلف گذرشان به روستا افتاده و در این قسمت دفن شده اند. مانند کسانی که در جریان قحطیِ اوایل قرن حاضر از شهر های مختلف ایران از جمله اراک و همدان به هوای یافتن مختصر غذایی به چولک مهاجرت کرده اند و به علت ضعف شدید جسمانی و گرسنگی طولانی و نداشتن تغذیه ی مناسب فوت کرده و در این قسمت دفن شده اند. نوادگان برخی از این افراد که از فاجعه ی فوق نجات یافته اند هنوز در روستا ساکن هستند.
قسمت دیگر، که در این گزارش منحصراً به آن می پردازیم، قبرستان قدیمی و تاریخی روستاست که به بررسی گور نوشته¬های آن می پردازد و در جوار بخش قدیمی، قسمت جدید التأسیس این گورستان است که مدفن افرادی است که در دهه های اخیر فوت شده و در این مکان آرمیده اند و ازجمله مرقد مطهر جمعی از شهیدان والامقام جنگ تحمیلی در این قسمت قرار دارد، که یادشان گرامی باد.
قسمت قدیمی و تاریخی قبرستان بنابر اظهارات کهن سالان، دارای سنگ های شاخص و با تزیینات خاصی بوده که هم اکنون اثری از آنها مشاهده نمی¬شود. اغلب سنگ های به کار رفته در این قسمت دارای اندازه هایی کوچک(کمتر از یک متر) و از جنس سنگ های معمولی، حمل شده از کوه آردوشان هستند.
قدیمی ترین سنگ مزارها به ترتیب متعلق به سالهای ۱۱۹۸ هجری قمری هم زمان با حکمرانی علیمردان خان زند و سال ۱۲۱۴ (عکس شماره ی یک ) است. خطوط سنگ ها ساده حکاکی شده اند و بیشتر به نام و نام پدر و تاریخ ارتحال اکتفا کرده و تاریخ تولد ثبت نشده است. در نوشتن زمان ارتحال به ماههای قمری اشاره شده است. برخی از سنگ ها با مخلوطی از زبان عربی و فارسی حکاکی شده اند.
نکته ی برجسته سنگ مزارهای این قبرستان به کار گرفته شدن نمادهای متعددی در آنهاست . نماد تسبیح به نشانه ی اسلام، نماد مُهر نماز به نشانه ی انتساب به تشیع، نمادهای قیچی و شانه به نشانه ی پاکیزگی، نماد سرو به نشانه ی بلند قامتی، جاودانگی و عروج به عالم ملکوت، نماد گنبد به نشانه ی سفر به اماکن مقدسه مانند کربلا و مشهد، نماد شمشیر به نشانه ی شجاعت و جنگ آوری (عکس شماره ی دو) و در یک مورد علاوه بر مُهر از نماد نیلوفر آبی (عکس شماره ی سه)نیز استفاده شده است. در چند مورد نماد مهر به سبک نیلوفر آبی(لوتوس، سوسن شرقی) حکاکی شده است این نماد به نشانه ی تولد دوباره، زیبایی، درستی، خوشبختی، آرامش و روشنی است.
برای زنان و مردان نمادها متفاوت طراحی شده اند. نماد شانه ی یک طرفه به نشانه ی مردبودن و قیچی و شانه ی دوطرفه به نشانه ی زن بودن است. به نظرمی رسد این نمادها برای استفاده افراد بیسواد و تأکید بر برخی خصوصیات متوفی طراحی شده-اند. معدودی از مزارها علاوه بر نمادهای فوق، تزیینات اسلیمی نیز دارند. متن نوشته ها به فارسی¬ست و از آیات قرانی جز یک مورد (کلّ شیء هالک) (عکس شماره ی یک) استفاده نشده است تا اسائه¬ی ادبی به ساحت آیات قرآن نشود. در یک مورد از پسوند انتساب به روستای چولک استفاده شده است(سیّد محسن چولکی، عکس شماره ی چهار).
در موردی دیگر ضمن استفاده از یک قطعه شعر از ماده تاریخ استفاده شده است. این سنگ¬مزار متعلق به مرحوم هدایت ابن شهباز پدر بزرگ شهیدان جنگ تحمیلی یزدان و داود بختیاری¬ست که بنابر گفته¬ی اهالی در جوانی فوت کرده است(عکس شماره¬ی پنج):
مبند دل تو برین آسمان کج رفتار کزین سپنج سرا کس نگشته برخودار
خموش باد اجل بس نموده است چراغ
بریده ارّه ی مرگ از چمن بسی اشجار
عجوز دهـر نپرورده هیچ طفلی را
که گاهواره ی او عاقبت نشد به مزار
سَمّی حجّت تاسع چه خود چه باب نکو
هدایت ابن شهباز، آن نکـــــو کردار
……………………………………….
بهار زنده گی اش شدخزان به فصل بهار
نوشته خامه ی برجیس ، عام تاریخش
کزین رباط فنا جنان در نمـــود قرار
***
(سمی به معنی هم نام،/ حجت تاسع از القاب امام نهم، جواد الائمه است)
با توجه به ماده تاریخ ذیل :
نوشته خامه¬ی برجیس، عام تاریخش کزین رباط فنا در جنان نمـــــود قرار

سال مرگ صاحب مزار سال (۱۳۳۹)محاسبه شد.
اکثر سنگ مزارها خیلی ساده و از سنگ های محلی ساخته شده اند . برخی سنگ قبرهای سال های قبل از انقلاب توسط مرحوم شیروده(عکس شماره ی شش) در خود روستا حکاکی شده است و در یک مورد که مربوط به سال ۱۳۳۴ قمری است به عمل استاد سلیم اشاره شده است که احتمالاً از نهاوند تهیه شده است. از نظر نوع حکاکی و جنس سنگ به¬کاررفته در این سنگ ها می توان گفت قدیمی ترین سنگ مزارها و تزیینات آنها نشان از مرغوبیت سنگ، طراحی و حکاکی خیلی خوب دارد، در مقابل، سادگی، حجاری سردستی، مرغوب نبودن سنگ و تزیینات، ضعیف بودن شعر و ادبیات به کار رفته در سنگ مزارهای سال های بعد دیده می شود. در نوشتــه ی مزارها به برخی غلط های املایی و یا نگارشی برمی خوریم، از جمله استفاده از صفر به جای سفر و زنده گیش به جای زندگی اش.
برخی اشعار سنگ مزارهای دیگرعبارت اند از:
پیداچه (چو)[همی] زِ قطره ای آب شدیم
پنهان به زمین چه (چو) دُرّ نایاب شدیم
بودیم به خواب در شبستانِ عــــــدم
بیدار شدیم [و] باز در خواب شـدیم
***
ای که بر ما بگذری دامن کشان
از ره اخلاص الحمدی بخوان
***
رفتیم از این جهان فانی
ناکام شدیم از جوانی
***
پرید طایر روحش به جانب جنت
صفر (سفر )نمود به عقبا…..
***
دریغا حسرتا از زندگانی
نچیدم گل ز گلزار جوانی
***
عزیزان برسر قبرم بیائید
به فیض فاتحه شادم نمائید
***

%d8%b9%da%a9%d8%b3-%d8%b4%d9%85%d8%a7%d8%b1%d9%87-1

%d8%b9%da%a9%d8%b3-%d8%b4%d9%85%d8%a7%d8%b1%d9%87-2

%d8%b9%da%a9%d8%b3-%d8%b4%d9%85%d8%a7%d8%b1%d9%87-3

%d8%b9%da%a9%d8%b3-%d8%b4%d9%85%d8%a7%d8%b1%d9%87-4

%d8%b9%da%a9%d8%b3-%d8%b4%d9%85%d8%a7%d8%b1%d9%87-5

%d8%b9%da%a9%d8%b3-%d8%b4%d9%85%d8%a7%d8%b1%d9%87-6




نام:

رایانامه:

متن: